Yapay Zekâ Sanatı ile El Yapımı Eser Arasındaki Fark: Hangisi Neden Değerli?

Yapay zekâ görseli, bir komutla saniyeler içinde üretilen ve sınırsız kopyalanabilen dijital bir dosyadır. El yapımı eser ise malzemesi, dokusu ve tek bir nüshası olan fiziksel bir nesnedir. Görselin değeri büyük ölçüde fikirde durur. El yapımı eserin değeri fikrin yanında emekten, malzemeden ve bir daha aynısının yapılamamasından gelir. İkisi rakip değil: yapay zekâ iyi bir eskiz aracı olabilir, ama duvara asılan şey başka bir şey.

Bu soru çoğu zaman şu noktada ortaya çıkıyor. Elde beğenilen bir yapay zekâ görseli var ve onu kanvasa bastırmakla aynı konuyu el yapımı yaptırmak arasında kalınıyor. Aşağıda farkı ölçülebilir taraflarıyla yazdım.

Yapay zekâ sanatı ile el yapımı eser arasındaki temel fark ne?#

Temel fark, birinin dosya ötekinin nesne olması. Geri kalan her şey bu ayrımdan çıkıyor:

• Üretim süresi: Görsel bir komutla saniyeler ya da dakikalar içinde çıkar. Bir tufting pano ya da akrilik tablo ölçüsüne göre günler, büyük işlerde haftalar sürer.
• Nüsha: Görsel istendiği kadar kopyalanır ve her kopya aynıdır. El yapımı eserden bir tane vardır. Aynı tasarımı ikinci kez yapsam bile ilmekler ve fırça izleri farklı düşer.
• Malzeme: Görselin malzemesi piksel. El yapımı eserinki iplik, astar kumaşı, tuval ve pigment.
• Ölçü: Görsel her ölçüye basılabilir. El yapımı eser belirli bir ölçü düşünülerek tasarlanır; 60x90 cm için kurulmuş bir kompozisyon 150x220 cm'ye büyütülünce yeniden çizilir.
• Değişiklik: Görsel her an yeniden üretilebilir. El yapımı eserde sonradan bir rengi değiştirmek, o alanı söküp yeniden işlemek demek.
• Kayıt: El yapımı esere sanatçısı orijinallik belgesi verebilir. Bir dosya için aynı belgenin anlamı sınırlı.

El yapımı bir eserin değeri nereden gelir?#

Üç yerden: emekten, malzemeden ve tek nüsha olmasından.

Emeği somutlaştırmak için bir tufting duvar panosunu adım adım düşünün. Çizim gerçek ölçüde tufting kumaşına aktarılır. Kumaş ahşap bir gergiye gerilir ve her renk tabancayla ayrı ayrı işlenir. Ardından yüzey makasla ve kırpma makinesiyle şekillendirilir, arkaya yapıştırıcı sürülür ve kuruması beklenir. Sonra ikinci bir astar kaplanır, kenarlar kapatılır, asma düzeni takılır. Her adımda bir el, bir ölçü ve bir karar var. Üretimi baştan sona tufting halı nasıl yapılır yazısında anlattım.

Akrilik tabloda emek başka biçimde görünür. Boya katman katman sürülür, katmanlar arasında kuruma beklenir, ışık her katmanda yeniden kurulur. Malzemenin nasıl davrandığını akrilik boya nedir yazısında okuyabilirsiniz.

Malzeme de değerin bir parçası. Bir tufting panoda iplik cinsi, ilmek yüksekliği ve sıklığı eserin elde nasıl hissettirdiğini belirliyor. Bunlar bir dosyada var olmayan özellikler.

Tek nüsha olmak ise sanat piyasasında değerin temel taşı. Bir eser ikinci kez üretilemiyorsa sahibinin elindeki şey gerçekten tektir. Bunun zaman içindeki değere etkisini abartmadan orijinal tablo değer kazanır mı yazısında ele aldım.

Yapay zekâ görseli kanvasa basılınca orijinal eser olur mu?#

Hayır. Kanvasa basılan bir yapay zekâ görseli, kalitesi ne olursa olsun bir baskıdır. Aynı dosyadan istenen sayıda aynı baskı alınabilir.

Baskının da yeri var: hızlıdır, ucuzdur, renkleri dosyaya sadıktır. Ama yüzeyi düzdür. Yaklaştığınızda fırça izi ya da ilmek değil, düzgün bir dijital yüzey görürsünüz. Orijinal ile baskıyı fiyat ve sahiplik açısından orijinal eser mi baskı mı yazısında karşılaştırdım.

Bir ara durum daha var: yapay zekâ görselini referans alıp elle yapılan eser. Bu durumda eser el yapımıdır ve tek nüshadır; görsel yalnızca bir eskiz rolündedir. Nasıl işlediğini yapay zekâ görselini halı ya da tablo yaptırmak yazısında anlattım.

El yapımı eser ile baskı duvarda nasıl farklı durur?#

Fark en çok odanın içinde, ışıkla görülüyor. Bir tufting pano duvardan yaklaşık 1 ile 2 cm kabarır. Pencereden yandan gelen ışık ilmeklerin arasına gölge düşürür ve aynı pano sabah ile akşam farklı görünür. Akrilik tabloda kalın sürülmüş yerler ve fırça izleri ışığı farklı açılarda yakalar.

Basılmış bir görsel ise her saatte aynıdır. Parlak yüzeyliyse karşıdaki pencereyi ya da lambayı yansıtabilir.

Dokunun bir yan etkisi de ses. Tekstil yüzey, sert duvarın geri yansıttığı sesin bir kısmını emer. Büyük bir duvar panosu boş ve yankılı bir odada fark edilir bir yumuşama sağlar; baskıda böyle bir etki yok. Işığın bir esere nasıl yerleştirileceğini tablo ve duvar halısı nasıl aydınlatılır yazısında anlattım.

Orijinallik belgesi yapay zekâ görseli için de verilir mi?#

El yapımı eserde orijinallik belgesi, nesnenin kim tarafından, ne zaman ve hangi malzemeyle yapıldığını ve tek nüsha olduğunu kayda geçirir. Bir dosya için aynı şeyi söylemek zor, çünkü dosyanın tek olduğu iddia edilemez.

Sınırlı sayıda basılan işlerde belge verilecekse üzerine edisyon numarası yazılır, örneğin 1/20. Bu, eserin tek olmadığının açık beyanıdır ve dürüst bir uygulamadır. Belgenin neleri içermesi gerektiğini sanat eserinde orijinallik belgesi yazısında listeledim.

Sanatçılar yapay zekâyı kullanıyor mu?#

Bazıları kullanıyor, bazıları hiç dokunmuyor. Kullananlar çoğunlukla onu bir eskiz defteri gibi kullanıyor: kompozisyon denemek, bir sahnenin beş farklı renk düzenini hızla görmek, müşteriyle ortak bir dil kurmak için.

Benim açımdan en kıymetli kullanım sonuncusu. Biri bana yapay zekâyla ürettiği bir görsel getirdiğinde ne istediğini tahmin etmem gerekmiyor, görüyorum.

Ama görsel bitmiş eser değil. Hangi rengin hangi iplikle karşılanacağı, ilmeğin kaç milimetre olacağı, kenarın nasıl kapanacağı, tuvalin hangi dokuda seçileceği gibi kararların hiçbiri o dosyada yok. Bu kararlar atölyede veriliyor. Çalışma biçimimi atölyeden yaratım süreci yazısında anlattım.

Hangisini seçmeliyim?#

Karar ihtiyaca göre değişiyor:

• Duvarı hızlı ve düşük bütçeyle doldurmak istiyor, birkaç yıl içinde değiştirmeyi düşünüyorsanız baskı mantıklı.
• Aynı görseli birden fazla odada ya da birden fazla kopyada istiyorsanız baskı.
• Dokusu, sıcaklığı ve elle tutulur bir varlığı olan bir nesne istiyorsanız el yapımı.
• Yıllarca saklanacak bir hediye arıyorsanız el yapımı.
• Fikriniz net ama çizemiyorsanız ikisi birlikte: yapay zekâyla taslak, atölyede eser.

Son seçenek giderek daha sık konuşulan bir yol ve bence ikisinin de en iyi tarafını bir araya getiriyor.

Elle yapılmış hazır işlere galeriden bakabilirsiniz: tufting işleri tufting sayfasında, tablolar resim sayfasında. Aklınızda bir görsel varsa özel sipariş sayfasında ölçü ve tekniği seçip referans olarak ekleyin.